Поиск

Полнотекстовый поиск:
Где искать:
везде
только в названии
только в тексте
Выводить:
описание
слова в тексте
только заголовок

Рекомендуем ознакомиться

'Документ'
Отдел развития образовательных систем информирует о проведении Факультетом прикладной математики и кибернетики Национального исследовательского Томско...полностью>>
'Документ'
Опасности на дороге может подстерегать на проезжей части дороги, во дворах, в жилых зонах, на тротуарах, обочинах, при посадке и высадке из общественн...полностью>>
'Пояснительная записка'
Изучение литературного чтения на ступени начального общего образования в образовательных учреждениях с русским языком обучения направлено на достижени...полностью>>
'Документ'
Код ГК 01 - 010 – 0.59.5 4. . Количество товаров или объем выполнения работ или предоставления услуг: 10 наименований....полностью>>

Главная > Документ

Сохрани ссылку в одной из сетей:
Информация о документе
Дата добавления:
Размер:
Доступные форматы для скачивания:

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS

TA’LIM VAZIRLIGI

ALISHER NAVOIY NOMIDAGI SAMARQAND

DAVLAT UNIVERSITETI

Qo’lyozma huquqida

UDK -___________

JUMAYEV SHERALI O’TKIROVICH

XALQ HUNARMANDCHILIGI MISOLIDA KOLLEJ O’QUVCHILARINI AMALIY SAN’ATGA O’RGATISHNING PEDAGOGIK SHART-SHAROITLARI

5A140901 - Kasb ta’limi (Amaliy san’at) mutaxassisligi

Magistr

akademik darajasini olish uchun yozilgan

DISSERTATSIYA

Ish ko’rib chiqildi va himoyaga ruxsat berildi. Ilmiy rahbar: t.f.n dots.

__________M.Umarov

Badiiy grafika va uni o’qitish metodikasi” kafedrasi

mudiri dots. M. Umarov_____________

M.O’

SAMARQAND-2012

Mavzu: Xalq hunarmandchiligi misolida kollej o’quvchilarini amaliy san’atga o’rgatishning pedagogik shart sharoitlari

Kirish.

I BOB. Kasb-hunar kollejlarida hunarmandchilik darslarini zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida tashkel etish.

    1. Kasb-hunar kollejlarida hunarmandchilik darslarini samaradorligini oshirish uchun fan o’qituvchisiga qo’yiladigan asosiy talablar.

    2. Kollej o’quvchilarini kasb-hunarga yo’naltirishda sharq olimlarining pedagogik qarashlaridan unumli foydalanish

    3. Kasb-hunar kollejlarida ilg’or zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanib, hunarmandchilik sirlarini o’rgatishni takomillashtirish.

II BOB. Kasb-hunar kolleji talabalariga hunarmandchilik sirlarini o’rgatishda milliy qadriyatlarimizni tutgan o’rni.

2.1. Qadriyatlarimizni saqlash uchun mamlakatimizda olib borilayotgan chora tadbirlar va ularni o’quvchilar ongiga singdirish.

2.2. Dars jarayonida milliylik ramzlaridan samarali foydalanib, o’quvchilarda hunarmandchilik sirlarini rivojlantirish .

2.3. Hunarmandchilikni revojalntirishda o’zbek xalq amaliy san’ati to’garak mashg’ulotlaridan keng foydalanish.

III.BOB Xalq hunarmandchiligi misolida kollej o’quvchilarini amaliy san’atga o’rgatishning shakl va yo’llari.

3.1. Kollej o’quvchilarini amaliy san’atga o’rgatishga oid tajriba-sinov ishlarini tashkil etish.

3.2. Tajriba sinov ishlari natijalari.

Umumiy xulosa.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.

Ilovalar

Kirish

Tadqiqotning dolzarbligi mamlakatimiz ijtimoiy –siyosiy xayotining barcha sohalarida bo’lgani kabi ta’lim sohasida ham ijobiy tub o’zgarishlar bo’lmoqda .

O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risidagi qonuni va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi “ ta’lim, jumladan oily pedagogik ta’lim muassasalari xodimlari oldiga pedagogik kadrlarni tayyorlashni tubdan yaxshilash vazifalarini qo’ymoqda.

O’rta maxsus kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktablarida o’quvchilarni xunarmandchilik sirlariga o’rgatishda ta’limining zamonaviy uslublaridan foydalanish muhim axamiyat kasb etmoqda. Shuning uchun kasb –hunar kollejlarida amaliy san’at ta’limining yangi mazmunini shakillantirishning ilg’or padagogik texnalogiyalari, zamonaviy o’quv uslubiy majmualar, o’quv tarbiya jarayonining didaktek jihatlarini taminlash va mazkur sohaga o’qitishining ilmiy amaliy masalalarini to’g’ri hal etish xozirgi kunning dolzarb masalalaridan biridir.

Biz tanlagan bitruv ishimiz mavzusiga asosan yuqoridagi masalani hal qilish yo’llarini yangi pedagogoik texnalogiyalar asosida amalga oshirib izlanishlar olib bordik. Respublikamiz nashiryotlarida chop etilgan darslik, o’quv uslubiy qo’llanmalarni o’qib, o’rganib tahlil qilimiz shuni ko’rsatdiki,hali xalq hunarmandchiligi misolida kollej o’quvchilarini amaliy san’atga o’rgatish metodik jihatdan to’liq o’rganib chiqilmagan.

Respublikamiz olimlaridan professor S.S.Bulatov,R.Xasanov,dotsent R.Shobaratov,Q.qosimov, A.Turdialiev, O.Xudayorova va boshqa amaliy san’at, kasb- hunarga aloqador xalq hunarmandchiligini turli no’qtasini tadqiq qilganlar. Jumladan, professor Bulatov S.S o’zining “O’zbek xalq amaliy bezak san’ati” metodik qo’llanmasida xalq amaliy bezak san’ati turlari bo’yicha mashg’ulotlarni tashkil etishga hamda o’tkazishga bo’lgan shart sharoitlar, o’qitishning nazariy- metodik asoslari hamda dasturlar bayon etilgan, atamalarning izohli lug’ati berilgan.

Shuningdek “Ganchkorlik” qo’llanmasida esa o’zbek xalq dekarativ amaliy san’atining eng qadingi gurux bilan gancho’ymakorligiga bag’ishlanadi. Unda ganchkorlik san’ati tarixi rivojlanishi va o’z kasbini yoshlarga o’rgatish usullari bayon etilgan.

Shobaratovning P Kompazisiyasi O’quv qo’llanmasi amliy san’at o’qitishning o’quv jarayonini tashkil qilish, va mashg’ulotlar kompozitsiyalarini maqsad va vazifalari ko’rsatib o’tilgan. O’quv –qo’llanma boshqa mutaxassisli; fanlari bilan uyg’unlashgan holda o’quvchilar olgan bilimlarini keyingisi bilan to’ldirib borishda yordam beradi.

Professor Xasanov R “Maktabda tasviriy san’at o’qitish metodikasi” nomli darsligida tasviriy va amaly san’atning o’qitish metodlarida kerak bo’ladigan barcha nazariy va metodik bilimlar berilgan.

Xasanov R “Boshlang’ich sinflarda naqsh chizish metodikasi” nomli o’quv qo’llanmasida naqsh chizishning o’ziga xos xususiyatlari ranglar va ularni ishlatish, ranglarining xuxusiyatlari, naqsh kompozitsiyalari haqida etarlicha ma’lumotlar beriladi.

Q.Qosimov “Naqqoshlik” nomli asarida naqqoshlik san’atining taraqqiyot yo’li, naqqoshlik tugaragining mazmuni uchun o’qtishning nazariy asoslari naqsh solishga o’rgatish metodikasi bayon etilgan.

Yuqorida ko’rsatilib o’tilgan darslik o’quv metodini adabiyotlarini o’rganishimiz asosida mavzumizni nomini xalq hunarmandchiligi misolida kollej o’quvchilarini amaliy san’atga o’rgatishning pedagogik shart sharoitlari deb belgilab oldik.

Kasb-hunar va kollejlari va hunarmandchilik sirlarini yangi pedagogik va muammoli ta’lim metodlaridan foydalangan holda olib borilsa dars samaradorligini oshirishga erishiladi. O’quvchilar darslarni ilmiy asosida tushunishlari osonlashadi, dars talablarini boshqarishda ularni malakasi oshadi va fazoviy tasvvurlari kengayadi. Mavzu kafedramiz magistrlik dissertatsiyasi umumiy yo’nalishiga mos keladi.

Ilmiy tadqiqot ishimizning maqsadi:

Xalq hunarmandchiligi misolida kollej o’quvchilarini amaliy san’atga o’rgatishning pedagogik shart –sharoitlarini aniqlash va o’qitishning zamonaviy texnologiyalarini qo’llash usullarini takomillashtirish.

Ilmiy tadqiqot ishimizning vazifasi:

- dars samaradorligini oshirish, o’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakillantirish.

- kasb-hunar kollejlarida hunarmandchilik darslari samaradorligini oshirishga bo’lgan asosiy talablarni aniqlash,

- kollej o’quvchilarini kasb-hunarga yo’naltirishda sharq olimlari pedagogic qarashlaridan foydalanish yo’llarini toppish

- kasb-hunar kollejlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanib hunarmandchilikni o’rgatish usullarini takomillashtirish.

- turli tadbirlar vositasida hunarmandchilikni o’quvchilar qalbiga singdirish.

- turli rasmlar va didaktik materiallardan foyfalanishni rivojlantirish.

- hunarmandchilikni o’quvchilar ommasi orasida keng targ’ib qilish va ishimizni tajriba qilib sinovdan o’tkazish.

Bitiruv ishimizning predmeti:

Kasb-hunar kollejlari va umumiy ta’lim maktablari o’quvchilariga hunarmandchilik o’rgatish jarayoni.

Ilmiy faraz yoki gipotiza:

- tasviriy va amaliy san’at darsliklarida yangi pedagogik texnalogiyalaridan foydalanishni o’quvchilarga qo’yiladigan talablari aniqlansa;

- xunarmandchilikka o’rgatish jarayonida o’quvchilar bilimi oshirib borilsa;

- o’quvchilarda hunarmandchilikka oid amaliy san’at va kasbga qiziqish uyg’otilsa;

- hunarmandchilikka oid darslarni olib borishda tugarak mashg’ulotlarining imkoniyatlaridan ham samarali foydalanilsa yaxshi natijalarga erishish mumkin. . Tadqiqot obekti etib; Samarqand qurilish va milliy xunarmandchilik kollejlarida amaliy san’at mashg’ulotlarini o’tkazish jarayoni tanlandi.

Tadqiqot ishlarining ilmiy yangiligi: kasb-hunar kollejlari va umum ta’lim maktablarida amaliy san’at darslari orqali hunarmandchilik sirlarini o’rgatib, muommoli ta’lim metodlaridan, dedaktik vositalardan foydalanish orqali o’quvchilarga hunarmandchilik sirlarini to’g’ri o’rgatish yo’llari aniqlandi va dars samaradorligi oshirildi.

Tadqiqot metodologiyasi: Davlatimiz konstitutsiyasi, Prezident asarlari, ta’lim dasturlari, pedagog olimlar ishlari, turli pedagogik va metodik adabiyotlar

Ishning metodi: manbalarni o’rganish, tahlil qilish, so’rov o’tkazish, aniqlash,

Malakaviy bitiruv ishimiz rejalaridagi mavzularni o’rganish bilan kasb-hunar kollejlari va umum ta’lim maktablarida hunarmandchilikka o’rgatish mashg’ulotlarini tashkil qilish orqali yoshlarimizni kasb-hunarga yo’llashga uchraydigan muommolar, ularni hal qilishda ta’limda samaradorlik va kasbiy masalalarni axamiyatini hamda hunarmandchilikka oid kasblarni fanlararo alaqadorlik asosida tashkil qilishga harakat qildi.

Ishning hajmi: Uch bob, sakkiz fasl, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar bilan 75 bet va ilovadan iborat.

I Bob. Kasb-hunar kollejlarida hunarmandchilik darslarini zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida tashkel etish.

    1. Kasb-hunar kollejlarida hunarmandchilik darslarini samaradorligini oshirish uchun fan o’qituvchisiga qo’yiladigan asosiy talablar.

O’zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishishi tufayli hayotimizning barcha jabhalarida turli ijtimoiy iqtisodiy o’zgarishlar yuz hbu ijtimoiy-iqtisodiy o’zgarishlar jamiyatning munosib davomchilarini tayyorlash ishiga, ya’ni yosh avlodlarning shakillanishi jarayonini amalga oshiriladigan ta’lim-tarbiya tizimini tubdan isloh qilishni talab etmoqda. “Davlatning buyuk kelajagi fuqarolarimizning ma’lumotliligiga ,madaniyatiga, bunyodkorliligiga tayanadi. Zero, eski ta’lim-tarbiya asosiga yangi jamiyatni qurib bo’lmaydi”. Ta’lim-tarbiya tizimini yangicha mazmuni asosida isloh qilishda o’qituvchining , tarbiyachining , murabbiyning ro’li beqiyosdir. (J.Yo’doshev. “ Ta’limimiz istiqloli yo’lida “.T.:” Sharq”,1996,106-107-b.).

Tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining o’z sohasidagi savodxonligi etarli darajada bo’lsagina o’quvchi va talabalar bilan yonma-yon o’tirib o’zlari amaliy namuna ko’rsata oladilar. O’shandagina o’quvchilar va talabalar o’z ko’zlari bilan murabbiy rassomning egallagan mahorat sirlarini amaliy ishlarida ko’rib ruhan his qiladi hamda san’atning nozik sirlarini tushunib etishishiga imkoniyatlari kengayadi.

Tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisi boshqa o’qituvchilar kabi umuminsoniy fazilatlarga ega. U axloqiy sifatlar shakllangan, ma’naviy ruhan boy, etuk inson bo’lishi bilan birgalikda yuqori darajada shakllangan kasbiy mahoratga ega bo’lgan mutaxasis-pedagog, psixolog bo’lmog’i lozim. “O’qituvchi tasviriy san’atdan maxsus bilim va malakalar bilan qurollanmasdan turib, muallimlik qilishi mumkin emas. Ayniqsa u tasviriy san’atning qalamtasvir, rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik, shuningdek dekorativ-amaliy san’at va memorchilik san’ati tarixi, san’atdagi turli oqimlar maktablar uning rivojidagi tamoyillarini puxta o’zlashtirib olishi, uning ayrim turlari bo’yicha badiiy ijod olib borishi va bu bilan bolalarga namuna bo’lishi kerak”. (R.Hasanov.”Umumta’lim maktablarida tasviriy san’at ta’limi konsepsiyasini ”.T.:O’zPFITI, 9-10-b.).

Tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisi shu turkimdagi maxsus tayyorgarlik texnalogiyasini mukammal bilmog’i, mazkur sohaning tarixini, nazaryasini, metodologiyasini, amaliyotini yaxshi o’zlashtirgan yuqori darajadagi kasbiy mahoratga ega bo’lgan metodist bo’lmog’i ham lozimdir.

1) tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining badiiy va tarbiyaviy ishlarni tashkil etishda, o’quv tadbirlarini amalga oshirishda va hal etishda lozim bo’lgan vazifalari, muammolari tizimida;

2) tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining hozirgi zamon sharoitida kasbiy mahoratiga, mas’ulyatiga qo’yiladigan talablarni uning faoliyatida aks etishi ;

3) o’qituvchining o’z oldida turgan vazifalarini va muammolarini hal etishdagi va kasbiy siymosida tasnif etilgan faoliyat turlarida ;

4) ta’limiiy-tarbiyaviy muammolarni hal etishda tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisi foydalanadigan vositalar, uslublar va faoliyatni amalga oshirish yo’llari hamda ta’lim mazmunini tanlashda ;

Tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining ma’lum darajada bu sohada yaratilgan bilimlarni, ko’nikma va malakalarni bir davrdan ikkinchi davrga o’tkazuvchilik mas’uliyatini tavsiflaydigan quydagi yaqqol seziladigan ko’rsatgichlar ham mavjud:

-tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining zaruriy bilimlari hajmi ;

-o’qiyuvchining o’quv-tarbiyaviy mashg’ulotlarni, turli tadbirlarni amalga oshira olish ko’nikma va malakalari ko’lami ;

-tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining shaxsiy kasbiy fazilatlari.

Tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining vazifalari:

1) o’quvchilarni badiiy nafosat va ijodiy sifatlarini shakillantiruvchi ijtimoiy-iqtsodiy vazifalar;

2) aqliy, ijodiy, jamoatchilik muamolari ;

3) nazariy ta’limni amaliy, hayotiy , tabiiy faoliyat ,ijod bilan bog’lay olish ;

4) kasbiy faoliyatda ,badiiy ijodda o’quv va ijodiy mashg’lotlar birligini, uyg’unligini saqlay olish;

5) o’quvchilarni badiiy, axloqiy, nafosat tarbiyasida majmuaviy va tizimli yondashishni ta’minlash.

Tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining kasbiy, pedagogik faoliyatini quyidagi qisimlardan tuzilgan deb faraz qilish mumkin :

a) tashkilotchilik - sinfda o’quv jarayonini, o’z madaniyatini, turli tadbirlarni yo’lga qo’ya olishi;

b) tuzuvchilik – kompozitsiyalar, loyihalar, qurilmalar, naqsh, badiiy tasvirlar , obrazlar va boshqalarni ko’rib, yasay olishi ;

v) axborot bera olish - ranglar, ularning xususiyatlari, tasviriy va amaliy san’at tarixi, taraqqiyoti, jarayonlar va boshqalar to’g’risida;

g) rivojlantiruvchi-bolalarning dastlabki tanishtirish bosqichidan boshlab, mohir rassom, haykaltarosh, me’mor va boshqalar bo’lib etishishigacha bo’lgan bilim, malaka, ko’nikmalarni takomillashib borishiga erishish;

d) kasbga yo’nalganlik;

e) kasbiy safarbarlik;

j) tadqiqodchilik-ijodkorlik;

z) maxsus kasbiy, o’ziga xos muammolar. Tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining yuksak mahoratli mutaxasis sifatida faoliyat ko’rsatishida quyidagi bilimlar zarur: g’oyaviy, mafkuraviy, axloqiy, psixologik, pedagogik, metodik, tabiiy-ilmiy, matematik, texnik-texnalogik (maxsus), iqtisodiy, demografik, ekologik, huquqiy, nafosat, umummadaniy, axborotlar bilan munosabatda bo’la olish.

Ko’rinib turibdiki, kelajagimiz poydevori bo’lgan yosh avlodni kamol toptirishda, ayniqsa tasviriy va amaliy san’at o’qituvchisining serqirra faoliyati alohida ahamiyat kasb etadi

1.2. Kollej o’quvchilarini kasb-hunarga yo’naltirishda sharq olimlarining pedagogik qarashlaridan unumli foydalanish.

Yosh avlodga kasbiy ta’lim-tarbiya berish jarayonni mukammalashtirish uchun kasb-hunar pedagogikasining umum bashariy yutuqlari bilan birgalikda milliy pedagogikamizning yutuqlari, Markaziy Osiyo mutafakirlarining pedagogik qarashlaridan foydalanish muhum ahamiyat kasb etadi.

“Bugun bizning oldimizda shunday tarixiy imkoniyatlar paydo bo’ldiki-degan edi Prezdentimiz I.A.Karimov –biz bosib o’tgan yo’limizni tanqidiy baholab, buyuk madaniyatimiz tomirlariga, qadimiy merosimiz tomirlariga qaytib, o’tmishdagi boy an’analarni yangi jamiyat qurilishiga tadbiq etmog’imiz kerak” (I.A.Karimov: O’zbekistonning siyosiy-ijtimoiy va iqtsodiy istiqbolining asosiy tamoyilari, -T.: “O’zbekiston” ;1995. -9 b.) Shu ma’noda o’quvchilarni kasbga yo’naltirishda, ayniqsa milliy hunarmandchilik va zamonaviy industrial kasblarda o’ziga xis mehnat mazmuniga etibor qaratish talab etiladi. Buyuk ajdodlarimiz kasb-hunarli kishilarni hunardmand deb atashgan hamda ularning jamiyatdagi ijtimoiy holatini hunarmandchilik bilan bog’lagan. Chunki Markaziy Osiyonong qo’li gul ustalari yaratgan san’at durdonalari kishilarga zavq beradi. Zero har bir davr hunarmandchilik namunalarida insonlarning go’zallik tuyg’ularini tarbiyalaygdigan o’sh davrning g’oyalari, maqsadlarida orzuvlari ifodalangan. Har bir hunarmand o’z huarini faqat o’ziga xos mehnat mazmunlari bilan boyitib, hunarini rivojlantirib kelgan. Shunda har bir usta o’z davrida hunarning mehnat mazmunida yangi qurollarini ijod qilib boyitgan. Shuning uchun buyuk ajdodlarimiz o’z asarlarida har bir hunarga xos fikrlarda ifodalaganlar. Ulardan biri bunday degan edi : “Ey inson agar dono bo’lay desang , hunarmand bo’lishni o’yla, hunarmandchilik sababidan izzat-hurmatga erishasan agar hunardan bebahra bo’lsang quruq soyasiz daraxtga o’xshab qolasan. Ey farzand aqlu farosatli va ilmu hunarli kishilar bilan do’st bo’l. Hunarsiz kishida xosiyat bo’lmaydi. Mehnatdan, ilmu hunar o’rganishdan uzoqlashma”. Axloqshunos olim Majid Havofiy hunarmandchilik to’g’risida bunday degan edi: Kasb va hunarmandlarni ezozla, hunarmandchilikka ruju qo’ygan xalqning hurmat va e’tibori oshadi”. Payg’ambar Dovut alayhissalom temirchilik, al-Farobiy bog’bonlik shoir Sakkokiy pichoqchilik shoir Zavqiy esa mahzido’zli bilan tirikchilik o’tkazgan. Bobomiz Xo’ja Baxoviddin Naqishband ham hunarmandchilik bilan shug’ullanib, Turkistonda birinchilikdan bo’lib odamlarni hunar o’rganishga va hunarmandchilik bilan shug’ullanishga chorlaganlar.

Bugun sharq mutafikirlarining kasbiy ta’lim-tarbiya usullariga qayta-qayta murojat qilishimiz zaruratga aylanmoqda. Sharq qomusiy olimlari pedogogika va kasbiy pedogogika muammolariga kasb talimi tarbiyasini maqsadlari, mazmuni shakli va usulariga doir e’tibor bilan qaratgan. Ular aqliy va jismoniy mehnat jarayonida shaxsning shakllanishiga qatiy ishonganlar. Al-Kindiyning fanlar klassifikatsiyasida kasbiy talimda muntazamlikda davriylik etakchi bo’lishligi takidlanadi. Sharq mutafakkirlari xalqimiz manaviyati, oilada yoshlar tarbiyasining yaratuvchilik rolini chuqur his qilgan holda, ularning dono fikrlarini asarlari orqali ifodalaganlar.

A. Donish bilim va hunar egallamay, o’zining nasl – nasabi bilan maqtanib yuradigan yoshlarni qatiy tanqid qiladi. Uning fikricha bunday yoshlar biror ijobiy fazilatga ega emas, ular hosil bermaydigan mevali daraxtga o’xshaydi, undaylarning jamiyatga foydasi tegmaydi, aksincha zararli ta’sir ko’rsatadilar.

Boshqa buyuk sharq mutafakkirlari mehnat va kasb to’g’risidagi fikrlarini quyidagicha ifodalaydi:

A. Navoiy: “Umrni zoya etma mehnat qil mehnatning saodatini kalitini bil.”

X. Dehlaviy: “Ba’zi kun yoshlar safida bo’za ammo, ish tadbirini keksadan izla. ”

Al-Beruniy: “ Har shirin jon qilsa harakat, harakatga qarab topar barakat.”

X. Dehlaviy: “O’ylasang hayotning salohiyatining, harakatga o’ydagi mehnatning ham mohiyatini.”

X.Dehlaviy: “Ishni ko’rib ko’plar shimranadi, ko’proq bajarganini eng yaxshi deng. ”

Shunga o’xshash misralarni sharq mutafakkirlari asalarida juda ko’plab topishimiz mumkin.

Katta avlodlarga o’zlarida kasb-hunar yuzasidan to’plagan bilimlarini o’rgatib borgan taqdirdagina shu jamiyatda rivojlanish bo’lishi mumkin. Shunday ekan, mustaqil Respublikamizda tarkib topayotgan demokratik asosdagi jamiyatni rivojlantirish yangi avlodga kasb hunar yuzasidan tajribalarni egallab olishlari uchun barcha shart-sharoitlarni yaratmoq lozim. Kattalar kasb-hunar tajribalarini egallab olgan yosh avlod, uni tajribalar, kashfiyotlar va ixtirolar bilan kengaytiradi, boyitadi, rivojlantiradi va takomillashtiradi. Shu tufayli kasb hunardan tajribalar to’planib boradi, bilimlar ko’nikmalar tizimlari hosil bo’ladi. Bir avlodning boshqa bir avlodga kasbiy mehnat tajribalarini o’rgatishi kasb hunar tarbiyasi jarayonida sodir bo’ladi. Keng ma’nodagi kasb-hunar tarbiyasi deganda, biz insonning muayyan bir ijtimoiy-iqtisodiy mehnat funksiyalarini bajarishga tayyorlash uchun unga aniq bir maqsadga qaratilgan va tizimli holda ta’sir ko’rsatishini tushunamiz. Yangi avlodlar mehnat tarbiyasi vositasida ijtimoiy, iqtisodiy, huquqiy hayotning turli sohalarida qatnashishga tayyorlanadilar. Fan, texnika, texnalogiya, madaniyat, ishlab chiqarish, ijtimoiy, iqtisodiy, huquqiy munosabatlarning uzviy holatda rivojlanib borishiga qarab kishilarning tajribasi ham ortib xilma-xil bo’lib borgan. Bu esa ana shu tajribani yosh avlodga o’rgatishni qiyinlashtiradi.

Sharq allomalari, donishmandlari hayotni boshqarishda, ayniqsa tarbiya sohasida juda ajoyib foydali maslahatlar berganlar. Ular inson bu hayotda “Men baxtiyorman” deb o’tishi uchun o’zining qobiliyati va imkoniyatiga qarab, sevgan kasbini to’g’ri tanlashi kerak ekanligini o’z asarlarida ta’kidlaganlar.

Tajribalardan malumki yaxshi kasb –hunar tarbiyasini olmagan o’quvchi bilan ishlash ancha muammolarning kelib chiqishiga sabab bo’ladi. Buning asosiy ildizi oiladagi “ ota- kasb” va “Ustoz-shogird” kabi ijobiy muhit yaratilishi ota bilan onaning hamkorligining mavjudligidan kelib chiqadi.

Shu o’rinda A. Rudakiyning: “Har kimki hayotdan olmasa ta’lim, unga o’rgata olmas hech bir muallim”, degan misralarini keltirish mumkin.

Shunday ekan biz har birimiz hayotdan ta’lim olib kelajagimiz bo’lgan yosh avlodlarni mustaqil davlatimizning ishonchli a’zolari qilib tarbiyalashda Sharq mutafakkirlarining pedagogik merosidan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Insоn, hаr bir hunаrning mоhiyatini, yaхshi vа yomоn sifаtlаrini bilgаnidаginа ungа оid bilimlаrni mukаmmаl egаllаshi, hunаrmаndlаr аhlini qo’llаb-quvvаtlаshi mumkin.

Dаrhаqiqаt, shаrq, mutаfаkkir аllоmаlаri, buyuk mа’rifаtpаrvаr оlimlаr Аbu Rаyhоn Beruniy, Muhammad Хоrаzmiy, Аbu Аli Ibn Sinо, Mirzо Ulugbek, Sufiy, Аhmаd Dоnish, Аbu Nаsr Fоrоbiy, Musliхiddin Sа’diy SHerоziy, Аlisher Nаvоiy kаbilаrning yozib qоldirgаn durdоnа аsаrlаri insоnning аxlоqiy kаmоlоtini ijоdiy аnglаshdа ilhоmbахsh vа tugаlmаs mаnbа bo’lаdi. Ulаr o’z аsаrlаridа yosh аvlоdgа vаtаnpаrvаrlik mehnаtsevаrlik, do’stlikkа sаdоqаt, sоfdillik, haqiqatgo’ylik, mаrdlik vа jаsоrаtlilik kаbi fаzilаtlаrni tаrbiyalаsh zаrurligini qаyd qilаdilаr, ulаrgа tоshbаg’irlik, yovuzlik, tekinхurlik, yalqоvlik, bахillik kаbi yarаmаs оdаtlаr tа’sir ko’rsаtishining оldini оlish kerаkligini uqtirаdilаr.

Buyuk mutаfаkkirlаr insоnni sevishgа, qаdrlаshgа. ungа diqqat - e’tibоr bilаn qаrаshgа vа rahmdil bo’lishgа chаqiradilаr. Shu tаriqа o’tgаn аsr mа’rifаtpаrvаrlаri хulq vа xаtti-hаrаkаt qоidаlаrini, shахsning mа’nаviy hаmdа jismоniy kаmоli uchun niхоyatdа muhim bo’lgаn хаlq аn’аnаlаri vа urf-оdаtlаrining mоhiyati hаmdа ахаmiyatini sаqlаshgа, mаqsаdgа muvоfiq rаvishdа ijоdiy аnglаshgа vа kishilаr оngigа singdirishgа hаrаkаt qildilаr. O’rtа Shаrq hаmdа O’rtа Оsiyo хаlqlаrining tахminаn erаmizdаn оldingi V аsrdаn VI аsrgа qаdаr tuzilgаn muqаddаs kitоbi "Аvestо" dа ham bоlаlаr kamolоtigа, meхnаtning vа kаsb-hunаrning аhаmiyati tug’risidаgi mаteriаllаrni ko’rishimiz mumkin. Chunоnchi, tаqvоdоr chоrvаdоr "O’z turish-turmushidа оdil, оqil vа хurmаtgа sаzоvоr bo’lsа" kattа pоdаgа erishаdi vа shоgirdlаr etishtirаdi. "Qоdir Хudо"... "Kimki yaхshi niyat yo’lidа chоrvаdоr jаmоаsidа bulsа, shuniginа meх,nаti uchun аrdоqlаydi".(YAsnа 34,14-bоb)-deyilаdi.

Shuning uchun hаm Ахurа mazdаning fаоliyatidа uy-jоy kurishgа.sоt-ulоv. chоrvа, хоtin vа bоlа- chаqаlаrgа egа bulishgа, ekin vа dоv-dаrахt ekishgа, yerlаrni unumdоr kilish vа sugоrishgа, mаydа vа yirik mollаrni bоqish chа хоkazolargа dа’vаt etish uz ifоdаsini tоpgаnligi diqqqаtgа sаzоvоrdir. Аbu Аbdullох Muhammad ibn Musо аl-Хоrаzmiy (783-850) ning insоniylik vа mehnаtsevаrlik haqidagi dono fikirlari hozirgi kunda o’z ahamiyatini yo’qatmagan.Mutafakkurning fikricha har bir kishi qilgan ishlari bilan hech ham mаg’rurlаnmаsligi vа tаkаbburlik qilmаsligi lоzimligini tа’kidlаb o’tgаn.

X аsrdаgi Shаrq ijgimоiy tаrbiyashunоslik bo’yichа fikrlаrning eng yirik vаkili Аbunаsr Аl-Fоrоbiy (870-950) ning fikrlаridа kаsb-hunаr vа ахlоqiy fazilatlar muayyan harakatlarni takrorlash,mashq qilish yo’li bilan paydo bo’lishini uqtiradi.Mutаfаkkir "Ахlоqiy fаzilаtlаr vа rаzilliklаr, ахlоqiy hаrаkаtlаrni, ishlаrning bir nechа mаrtа tаkrоrlanishidа vа uzоq dаvоm etishi jаrаyonidа vujudga kelаdi vа mustаhkаmlаnadi. Аgаr qilinаyotgаn ish хаyrli bo’lsа, undа fаzilаt kelib chiqаdi, аgаr yomоn bulsа, undа rаzillik kegib chiqаdi" -deydi.



Похожие документы:

  1. O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

    Документ
    Ishchi dastur O`zbekiston Res’ublikasi Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan 2008 yil 23 avgustdagi 263 sonli raqam bilan ro’yxatga olingan namunaviy dastur asosida ishlab chiqildi.
  2. O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi

    Документ
    Mazkur fanning o`quv – uslubiy majmuasida namunaviy dastur, ishchi dastur, kalendar reja, ma`ruza matnlari, nazorat savollari, test savollari, mustaqil ta’lim mavzulari va fan bo`yicha multimediya qo`llanmasi mavjud bo`lib, barcha

Другие похожие документы..